تبلیغات
سایت دانشجویان زمین شناسی ایران - طبقه‌بندی گسل‌ها و مشخصات آن

سلام دوست عزیز امیدوارم مطالب این سایت بتواند راهنمای شما در حل مسائل زمین شناسی باشد و بتواند گوشه ای از سوالات شما را پاسخ دهد. در این سایت همچنین سعی کرده ایم تا لینک دانلود کتاب و نرم افزار کامپیوتر قرار دهیم تا شما در مسائل مختلف خود از جمله مسائل درسی و علمی خود از آنها بهره بگیرید. با امید به این که مطالب خود را بتوانید در این سایت پیدا نمایید آرزوی لحظاتی خوش برای شما داریم.

مدیر وبلاگ : esi s
امروز :
کل بازدید:
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :


طبقه‌بندی  گسل‌ها و مشخصات آن

تعریف

به گسیختگی و یا شکست بخشی از پوسته زمین که به جابجایی چینه‌های آن می‌انجامد گُسَل یا گُسَله گفته می‌شود. گسل‌های بزرگ در پوسته زمین نتیجه حرکت برشی زمین هستند و زمین‌لرزه‌ها نیز نتیجه نیروی رهاشده در حین لغزش سریع لبه‌های یک گسل به هم است. بزرگ‌ترین نمونه‌های گسل، مرزهای میان ورقه‌های زمین‌ساختی کره زمین است. از آنجا که یک گسل معمولاً از یک شیار مستقیم و مرتب تشکیل نشده و ناحیه‌ای از تغییر شکل‌های پیچیده زمین را در بر می‌گیرد معمولاً بجای گسل از «منطقه گسلی» صحبت می‌کنند.


طبقه بندی گسلها

در واقع حضور گسل در یک منطقه نشان می دهد که در یک زمان گذشته، در طول آن جابجایی رخ داده است. این جابجایی ها می توانسته یا بصورت جابجائی آرام باشد که هیچ گونه لرزشی در زمین ایجاد نمی کند و یا اینکه بصورت ناگهانی اتفاق بیفتد که جابجایی های ناگهانی در طول گسلها عامل ایجاد اغلب زلزله ها می باشد.  بیشتر گسلها غیر فعال هستند، و باقیمانده ای از تغییر شکلهای گذشته می باشند. در امتداد گسلهای فعال، حین جابجائی فرسایشی دو قطعه پوسته ای در کنار هم، سنگها شکسته و فشرده می شوند. در سطح صفحات گسلی، سنگها بشدت صیقلی و شیاردار می شوند. این سطوح صیقلی و شیاردار به زمین شناسان در شناخت جهت آخرین جابجایی ایجادشده در طول گسل کمک می کند. که زمین شناسان بر اساس جهت حرکت گسلها، آنها را به انواع مختلفی تقسیم بندی می کنند .

گسلها نیز مانند درزه ها و سایر پدیده های زمین شناسی ساختمانی، براساس اصول مختلف طبقه بندی می نمایند. مهمترین این تقسیم بندی ها شامل:

1 - طبقه‌بندی زایشی گسل‌ها

اساس این طبقه بندی، نوع حرکت نسبی در امتداد گسلها است که خود ناشی از نحوه تشکیل و مکانیسم توسعه گسل است. بر همین اساس گسلهای زیر در این رده قرار می گیرند.

الف) گسلهای شیب لغز: گسلهایی که امتداد اصلی لغزش موازی جهت شیب گسل باشد، گسلهای شیب لغز نامیده می­شوند. گسلهای شیب لغز نرمال و معکوس بر اساس جهت حرکت دو قطعه نسبت به هم تعریف میشوند. در صورتی که نیروی وارده فشاری بوده و دو قطعه را به هم نزدیک کند، گسل شیب لغز معکوس و در صورت دو شدن دو قطعه از هم گسل شیب لغز نرمال نامیده میشود.

بر اساس حرکتهای قائم دو قطعه نسبت به هم، فرا دیواره و فرو دیواره قابل تشخیص است. در زبان انگلیسی به فرا دیواره Hanging wall ( دیواره آوریز ) و به فرو دیواره Footwall اطلاق میشود. دلیل این نامگذاری برمیگردد به معدنکارانی که در معادن زیر زمینی کار میکردند. چون غالبا معادن در محل تقاطع دو قطعه قرار دارند، فرا دیواره سقف معادن را تشکیل میدهد که محل آویزان کردن چراغها در داخل معادن بود (Hanging wall) و فرو دیواره کف معدن یا محلی که پا بر روی آن قرار میگیرد است که به آن Footwall اطلاق می شود. در زبان فارسی از دو اصطلاح فرا دیواره و فرو دیواره برای نامگذاری استفاده میشود.

 گسل معکوس (Reverse Fault): گسل معکوس، گسلی است که در آن کمربالا به طرف بالا حرکت کرده باشد. در حالت کلی شیب گسل بیشتر از 45 درجه است. گسل معکوس به دو حالت زیر نیز دیده می شود:

شکل ۱ - نمایش گسل معکوس و حرکت فرادیواره و فرودیواره در این نوع گسل.

o   راندگی (Thrust Fault) (سوار شدگی) :به گسل معکوسی که شیب آن کمتر از 45 درجه باشد، راندگی گویند. این گسل به نام گسل زیررانده (Underthrust Fault) نیز معروف است.

o   روراندگی(Overthrust Fault) : گسل رورانده، گسل معکوسی است که زاویه شیب آن کمتر از 10 درجه و لغزش کلی آن زیاد باشد.

توجه:گسل های رورانده ای که وسعت زیادی دارند را NAPPE (سفره)هم مینامند.

گسل نرمال (Normal Fault) :گسل نرمال که گاهی از آن به عنوان گسل وزنی (Gravity Fault) نیز یاد می کنند، به گسلی می گویند که در آن کمر بالا نسبت به کمر پایین به طرف پایین حرکت کرده باشد. در حالت خاصی از این گسلها که شیب سطح کم است، گسل را گسل جدا شونده می نامند.

 

شکل ۲ - گسل نرمال و پیشرفت آن به مرور زمان.

شکل ۳ - چندین گسل نرمال در کنار هم که هورست و گرابن را بوجود می آورند.

 

ب)  گسل امتداد لغز (Strike Slip Fault or Transcurrent Fault): در این گسلها جابجایی کلی (لغزش کلی) به موازات امتداد گسل است، یعنی لغزش امتدادی غالب بر لغزش شیبی است. براساس جهت حرکت نسبی قطعات طرفین گسل نسبت به ناظر، دو گسل:

o        راست لغز ) Right – Slip Fault or Dextral Fault) ( راست رو، راست گرد و راست بر)

o        چپ لغز ( Left-Slip Fault or Sinistral Fault ) ( چپ رو، چپ گرد و چپ بر) تعریف می شوند.  

نحوه تشخیص بدین ترتیب است که اگر در یک سمت از گسل بایستیم و حرکت سمت دیگر را نظاره نماییم، اگر حرکت آن از سمت چپ به راست باشد، گسل راست گرد و در حالت برعکس چپ گرد خواهد بود. بعنوان مثال شکل زیر یک گسل امتداد لغز راست گرد را نشان میدهد.

شکل ۴ - نمایش گسل امتداد لغز راستگرد

۲ - طبقه بندی براساس شیب سطح گسل

·    گسل های پرشیب (High angle faults)
گسلهای پرشیب گسلهایی هستند که زاویه شیب صفحه آنها بیشتر از 45 درجه است.

·    گسل های کم شیب (Low angle faults)
گسلهای پرشیب گسلهایی هستند که زاویه شیب صفحه آنها کمتر از 45 درجه است.

·    گسل های قائم
گسلهای قائم نیز گسلهایی هستند که زاویه شیب صفحه آنها قائم یا 90 درجه می باشد.

۳ - طبقه‌بندی براساس حالت گسل نسبت به چینه‌بندی

  • گسل چینه‌ای (Bedding Fault) (طبقه‌ای): در این حالت سطح گسل موازی سطح چینه‌بندی است.
  • گسل مطابق: در این حالت شیب سطح گسل در جهت شیب طبقات است.
  • گسل نامطابق: در این حالت شیب سطح گسل در خلاف جهت شیب طبقات است.

۴ - طبقه‌بندی براساس وضعیت گسل نسبت به طبقات اطراف

وضعیت گسل نسبت به طبقات مجاور اساس این طبقه‌بندی را تشکیل می‌دهدو در آن گسلها به انواع زیر تقسیم می‌شوند:

  • گسل امتدادلغز (Strike Slip Fault) : گسلی است که امتداد آن موازی یا تقریبا موازی امتداد لایه‌بندی است.
  • گسل مورب‌لغز (Oblique Slip Fault) :گسلی است که امتداد آن موازی یا تقریبا موازی امتدادلایه‌بندی است.
  • گسل طولی (Longitudinal Fault) :در گسل طولی امتداد گسل با امتداد لایه‌بندیهم جهت است.
  • گسل عرضی (Transvers Fault) :چنانچه امتداد گسل بر امتداد لایه بندی یاساختهای زمین‌شناسی ناحیه عمود یا تقریبا عمود باشد، گسل را عرضی می‌نامند.
  • گسل شیب‌لغز (Dip Slip Fault) :در گسل شیبی ، امتداد گسل موازی یا تقریبا موازی جهت شیب لایه‌بندی و یا سیستوزیسته سنگهای اطراف است.
  • گسل چرخشی (Pivotal Fault) یا محوری :نوعی گسلاست که در آن یک یا هر دو قطعه گسل حول یک محور که عمود بر سطح گسل است، دوراننموده است.

۵ - طبقه‌بندی گسلها براساس طرح آنها

در این روش گسلها را بر مبنای وضعیت آنها نسبت به یکدیگر طبقه‌بندی می‌نمایند، این تقسیم‌بندی، شامل انواع زیر می‌شود:

  • گسل‌های موازی (Parallel Fault) :این گسلها دارای شیب و امتداد یکسان یا تقریبا یکسان بوده و با یکدیگر موازیند.
  • گسل‌های محیطی (Peripheral Fault): طرح این گسلها به صورت دایره یا قوسی از دایره است.
  • گسل‌های پَرمانند (Feather Fault) :از به هم پیوستن گسلهای فرعی به اصلی، منظره پر یا شاخه مانند ایجاد می‌شود.
  • گسل‌های پوششی (En Echelon Fault) (پله‌ای) : به گسلهایی اطلاق می‌شود که حالت پله‌ای دارند و یکدیگر را می‌پوشانند.
  • گسل‌های شعاعی (Radial Fault) :این گسلها تقریبا همگی از یک نقطه منشعب می‌شوند. این گسلها معمولا بر روی گنبدها تشکیل می‌شوند.

مشخصه‌های گسله‌ها
مهمترین مشخصه‌های گسله‌هابه شرح زیر است:
امتداد گسل :از آنجا که در بسیاری حالات ، صفحه گسل یکسطح مستوی و یا حداقل در منطقه مورد مطالعه ، به حالت مستوی است، لذا شیب و امتدادصفحه گسل را همانند شیب و امتداد طبقات اندازه گیری می‌نمایند. در حالت کلی ،امتداد گسل ، امتداد یک خط افقی در سطح گسل است، که مقدار آن نسبت به شمال بیانمی‌شود.

شیب گسل :زاویه بین سطح افق و سطح گسل را شیب گسلمی‌نامند. در این رابط متمم زاویه شیب به نام هید( Hade از زاویه بین) تعریفمی‌شود.

زاویه ریک یا پیچ:این زاویه عبارتست از زاویه بین خطی کهاثر حرکت گسل را در روی صفحه آن نشان می‌دهد با خط افقی که در صفحه گسل قراردارد.

زاویه میل :زاویه بین خط موجود در صفحه گسل با صفحه افقیرا زاویه میل نامند.

کمر بالا و کمر پایین ( فرا دیواره و فرو دیواره) :قطعه روی سطح گسل را کمر بالا و قطعه زیر آن را کمر پایین می‌نامند. ایناصطلاحات در مورد گسلهای قائم صادق نیست، چون در این حالت بالا و پایین سطح گسلمفهومی ندارد.

شکل ۵ - نمایش مشخصات گسل


نشانه‌های شناسایی گسل‌ها

نشانه‌های شناساسی گسلها را می‌توان به دو گروه نشانه‌های خارجی و نشانه‌های داخلی تقسیم کرد:

۱ - نشانه‌های خارجی تشخیص گسل‌ها 
عملکرد گسلها بر روی زمین باعث جابجایی ، قطعه ، تکرار لایه‌ها و یا ساختهای دیگر زمین شناسی می‌شود، نشانه‌هایی که در این گروه جای می‌گیرند، شامل موارد زیر است:

  • خطواره‌ها ( انتظامهای خطی ):وجود هر نوع شکل خطی طویل و غیر عادی در سطح زمین ، خطواره‌ها نشانه‌ای لازم ولی غیر کافی برای یک گسل‌اند، زیرا خطواره‌ها ممکن است به دلیل وجود درز، دایک، لایه‌بندی یا تورق نیز ایجاد شوند.
  • پرتگاه: وجود پرتگاههای پر شیب و طویل با سطحی نسبتا صاف.
  • جابجایی :جابجایی رشته ارتفاعات یا رودخانه‌ها یا دیگر اشکال ژئومورفولوژیکی.
  • قطع شدگی :قطع و محو شدن ناگهانی ارتفاعات یا برجستگی‌ها.
  • رودهای جوان شده :بر اثر کج شدن زمین ، جهت جریان در رودها و آبراهه‌ها معکوس شده است.
  • آبگیرهای فرونشینی :امتداد طی دریاچه‌ها ، برکه‌ها ، چشمه‌ها و رطوبت زمین و تغییرات خطی در پوشش گیاهی.
  • تغییر ناگهانی رخساره‌های رسوبی :در بعضی موارد ، قرار گرفتن غیر عادی لایه‌ها در کنار هم و یا وجود سنگهایی که از نظر رخساره رسوبی در شرایط یکسانی تشکیل نمی‌شوند، دلیلی بر عملکرد گسل است.
  • فرازمین و فروزمین :وجود دره‌های ناشی از پایین افتادگی و برجستگی‌های ناشی از بالا زدگی سنگهای واقع در بین چند گسل.
  • کشیدگی طبقات :به هنگام تشکیل گسل ، به علت اصطکاک سنگها ، طبقات طرفین سطح گسل در جهات مخالف هم کشیده می‌شوند. با استفاده از این کشیدگیها جهات حرکت طرفین گسل را نیز می‌توان تشخیص داد.
  • لرزه خیزی :امتداد خطی زمین لرزه‌های تاریخی یا ثبت شده.

۲ - نشانه‌های داخلی تشخیص گسل‌ها
نشانه‌هایی که مربوط به سطح گسل می‌باشد، در این گروه جای دارند و شامل موارد زیر است:

  • آیینه گسل:
    سطوح صیقلی و دارای خش لغزش ( خطوط لغزشی ) که ناشی از عملکرد نیروهای برشی در سنگهای ضعیف‌ترند.
  • گوژ:
    مواد پودر شده و عمدتا رسی در طول گسل که از ویژگیهای سنگهای مستحکمترند.
  • برشی شدن :
    وجود قطعات زاویه تا نیمه زاویه‌دار یک زمینه ریزتر در امتداد خط گسل برشها مشخصه سنگهای مستحکمترند.
  • هوازدگی و تجزیه :
    هوازدگی ، تجزیه ، سیمان شدگی و تغییر رنگ خطی سنگها.
  • سطح ایستابی :
    در مواردی ، گوژ رسی ، سدی نقوذناپذیر در جلو آب زیرزمینی ایجاد می‌کند که باعث تفاوت سطح ایستابی در دو سوی گسل می‌شود.
  • میلونیت شیلی :
    رگه نازکی به ضخامت چند سانتی‌متر از گوژ در لایه‌ای نامقاوم مثل شیل یا رس گره در بین لایه‌های مستحکتری مثل ماسه سنگ و 
    سنگ آهک قرار گرفته‌اند.
  • سیلیسی شدن و تشکیل کانیها :در بعضی موارد ممکن است در طول شکافهای حاصل از گسل ، محلولهای حاویکانی عبور و رسوب نمایند.



               


نوشته شده توسط :esi s در جمعه 3 اردیبهشت 1389 و در 09:35 قبل از ظهر | [+| نظرات ()  |  
برچسب ها:طبقه‌بندی گسل‌ها و مشخصات آن ،گسل ،طبقه بندی گسل ها ،  |  
آخرین ویرایش:- -  |  

مطالب بخش زمین شناسی سایت از نظر کیفی در چه حدی هستند؟ 






align="center"> target="_blank" href="http://bahar22.com"> style="text-decoration: none; "> face="Tahoma" color="#99CCFF">كدهای جاوا
وبلاگ
style="font-size: 8pt"
lang="en-us"> align="center"> align="center"> style="text-decoration: none">قالب
وبلاگ